Twórczość
Trzy kompozycje dla MJQ na wibrafon, fortepian, perkusję i kontrabas
Rok powstania: 1961
Kategoria: Utwory jazzowe (XXV)
Obsada: Perkusja, Fortepian, Kontrabas, Wibrafon
Czas trwania:
Wydanie: 2002 Collsch Edition
Numer w katalogu: XXV.1 / Numeracja odautorska: 67
Prawykonanie: Brak danych | „Bogusław Schaeffer i… nowoczesność”. W powojennej refleksji muzykologicznej nowoczesność często utożsamiano z powierzchownym buntem. Dla Bogusława Schaeffera miała ona jednak zgoła inny charakter. Nowatorstwo nie było dla niego przejściową modą, lecz deontologicznym obowiązkiem twórcy. Kompozytor analizował materię dźwiękową z chłodnym dystansem, wymagając od sztuki autentyczności. W pismach teoretycznych określał ją niemieckim terminem Echtheit. Prawdziwość ta oznaczała bezwzględną uczciwość intelektualną wobec materiału. Wykluczała wygodne powielanie osłuchanych schematów i uleganie rynkowym gustom. Schaeffer odrzucał przy tym zarówno zachowawczy akademizm, jak i całkowitą losowość aleatoryzmu, na którą powoływał się choćby John Cage. Ten rygorystyczny stosunek do warsztatu widać wyraźnie w podejściu do form improwizowanych. Gdy w latach pięćdziesiątych polskie środowisko muzyczne fascynowało się nowinkami jazzowymi, Schaeffer poddał je surowej ocenie. Sformułował bezkompromisową diagnozę słabości modnego wówczas cool jazzu. Wytykał mu inwencyjną wtórność, jednowarstwową fakturę oraz anachroniczną harmonię. Z jego perspektywy awangarda jazzowa posługiwała się językiem strukturalnie przestarzałym. Zamiast otwierać nowe przestrzenie dźwiękowe, jazzmani tkwili w przewidywalnych rygorach harmonii funkcyjnej. Praktyczną realizacją tej krytyki stał się utwór Trzy kompozycje dla MJQ na wibrafon, fortepian, perkusję i kontrabas. Tytuł wprost odsyła do Modern Jazz Quartet, legendarnych przedstawicieli estetyki Trzeciego Nurtu (Third Stream). Dzieło to nie jest jednak konwencjonalnym hołdem czy zgrabną stylizacją. Schaeffer przejmuje jazzowe instrumentarium, ale diametralnie zmienia zasady jego funkcjonowania. Tworzy na jego bazie starannie zaplanowany poligon doświadczalny. W partyturze tradycyjne role instrumentów ulegają celowemu zatarciu. Wibrafon, służący zazwyczaj do snucia swobodnej, rozwibrowanej melodii, zostaje wprzęgnięty w rygorystyczny system punktualizmu. Jego dźwięki stają się wyizolowanymi, autonomicznymi obiektami barwowymi. Z kolei fortepian, perkusja i kontrabas tracą funkcje harmoniczno-rytmicznego zaplecza. Zamiast pilnować równego metrum (tzw. time'u), zyskują niezależność w ramach zaprojektowanego matematycznie makrokosmosu. Typowy dla jazzu podział na temat i improwizację ustępuje miejsca skomplikowanej polimetrii i wielopłaszczyznowej polifonii. Dawna swoboda trafia w ramy intelektualnej matrycy. Nowoczesność w ujęciu Schaeffera polega zatem na zderzeniu dwóch porządków. Kompozytor wykorzystał instrumenty o rozrywkowym rodowodzie i osadził je w strukturze właściwej dla nowej kameralistyki. Udowodnił tym samym, że poszukiwane przez niego nowe piękno rodzi się tam, gdzie twórca odrzuca wygodę przyzwyczajeń. Trzy kompozycje dla MJQ nie powstały w laboratoryjnej próżni. Wypłynęły z tego samego zmysłu analitycznego, który kazał artyście z równą pasją eksplorować elektronikę, malować partytury graficzne czy tworzyć teatr instrumentalny. Otrzymaliśmy w ten sposób utwór, który zamiast uładzonego swingu proponuje czystą, intelektualną rewizję pojęcia muzyki.
Schaeffer Non Stop
Schaeffer Non Stop to jedyna w swoim rodzaju aplikacja mobilna oparta na jednej z najsłynniejszych partytur graficznych Bogusława Schaeffera.
Zapoznaj się z aplikacją Schaeffer Non Stop
Kiedyś w sklepie z nutami zrobiłem znaczek w szufladzie z nową muzyką. Po dwóch latach patrzę, znaczek nieruszony, nikt do tej szuflady nie zaglądał. Tylko cena zmieniana osiemnaście razy, na coraz niższą.
Aurea Porta - Fundacja Przyjaciół Sztuk
Fundacja Przyjaciół Sztuk AUREA PORTA powstała w roku 2001. Założycielem był Marek Frąckowiak, aktor schaefferowski. Krystyna Gierłowska, dyrektor kreatywna, i Ewa Złotowska, prezes, z niewielką pomocą przyjaciół Przyjaciół Sztuk, kontynuują zapoczątkowane przez niego dzieło, między innymi sprawując opiekę nad spuścizną (archiwum) Bogusława Schaeffera. Kochanych interesariuszy podejmują w MDM-owskim lokalu z tarasem ze sgraffito.
ZAiKS - Partner
Instytut Teatralny
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących
z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego
Fonogramy dzięki uprzejmości
